بیماری صرع: علت‌ها، علایم و درمان

لطفا برای خرید با تخفیف کلیک کنید

بیماری صرع: علت‌ها، علایم و درمان
در کل جهان ۶۰ میلیون فرد مبتلا به صرع وجود دارد. تشنج‌های صرعی ممکن است با جراحات مغزی یا ژنتیک مرتبط باشند؛ اما برای ۷۰ درصد بیماران دارای صرع، علت آن ناشناخته است. ده درصد از افراد در زندگی خود تشنج را تجربه خواهند کرد. این بیماری همزمان با افزایش سن افراد به‌ویژه در زمانی‌که آن‌ها دچار سکته، تومورهای مغزی یا بیماری آلزایمر می‌شوند، افزایش می‌یابد.
کودکان ممکن است با نقصی در ساختار مغزشان متولد شوند یا اینکه ممکن است دچار آسیب مغزی یا عفونتی شوند که موجب صرع می‌شود. آسیب‌های شدید سر شناخته‌شده‌ترین علت صرع در افراد جوان است.
صرع چیست؟
صرع (epilepsy) یک اختلال مغزی است که با تشنج‌های مکرر مشخص می‌شود. تشنج معمولا به‌عنوان تغییر ناگهانی رفتار در اثر تغییر موقت در عملکرد الکتریکی مغز تعریف می‌شود. مغز در حالت طبیعی به‌طور مداوم ایمپالس‌های الکتریکی کوچکی در یک الگوی منظم تولید می‌کند. این ایمپالس‌ها در طول نورون‌ها حرکت می‌کنند و ازطریق ناقل‌های عصبی (نوروترانسمیتر) به کل بدن منتقل می‌شود. بقراط، فیلسوف یونانی نخستین فردی بود که فکر می‌کرد صرع در مغز آغاز می‌شود.

در صرع ریتم‌های الکتریکی مغز دچار نامتوازنی شده و منجر به بروز تشنج مکرر می‌شود. در بیماران دارای تشنج، الگوی الکتریکی نرمال به‌وسیله‌ی انفجارهای همزمان و ناگهانی انرژی الکتریکی که ممکن است به‌طور کوتاه روی هوشیاری، حرکات یا احساسات تاثیر بگذارد، دچار اختلال می‌شود. صرع معمولا پس از اینکه فردی دارای حداقل دو تشنج باشد که توسط علت شناخته شده‌ی پزشکی مانند ترک الکل یا کاهش شدید قند خون ایجاد نشده باشد، تشخیص داده می‌شود. اگر تشنج‌ها از یک منطقه‌ی خاص از مغز بیایند، علایم اولیه تشنج می‌تواند منعکس‌کننده‌ی عملکرد آن منطقه باشد. قسمت راست مغز، سمت چپ بدن را کنترل می‌کند و بخش سمت چپ مغز، سمت راست بدن را کنترل می‌کند. براین اساس اگر یک تشنج در قسمت راست مغز در منطقه‌ای که حرکت اندام‌ها را کنترل می‌کند، اتفاق بیفتد، تشنج‌ها ممکن است همراه‌با لرزش و تکان خوردن انگشت شست یا دست چپ باشد.

انواعی از صرع‌های مختلف وجود داد که دارای یک وجه مشترک هستند: گرایش به داشتن تشنجی که در مغز آغاز می‌شود. تمام تشنج‌ها ناشی از صرع نیستند. وضعیت‌های دیگری که ممکن است شبیه به صرع به‌نظر برسند عبارت‌اند از غش یا افت شدید قند خون در برخی از بیمارانی که برای دیابت تحت درمان قرار می‌گیرند. هر فردی ممکن است در شرایط خاصی دچار تشنج شود، اما بیشتر افراد در شرایط طبیعی دچار تشنج نمی‌شوند. تشنج گاهی با عناوین غش و حمله نیز مطرح می‌شود. تشنج زمانی اتفاق می‌افتد که در مسیر طبیعی عملکرد مغز اختلالی پیش می‌آید. در فاصله‌ی بین تشنج‌ها مغز به حالت طبیعی عمل می‌کند.

بیش از چهل نوع تشنج وجود دارد، بنابراین تشنج در افراد مختلف می‌تواند بسیار متغیر باشد. برای مثال فردی ممکن است برای چند ثانیه دچار بهت و بی‌حرکتی شود یا اینکه افرادی ممکن است روی زمین افتاده و دچار لرزش شوند. برخی از افراد حین تشنج هوشیار نیستند و به‌خاطر نمی‌آورند که چه چیزی برای آن‌ها اتفاق افتاده است. مفید است که از افرادی که او را دیده‌اند در توضیح علایم کمک گرفت تا به تشخیص او کمک کرد.

علل صرع
صرع‌های مختلف، علت‌های بسیار متفاوتی می‌توانند داشته باشند. این علل می‌توانند پیچیده بوده و گاهی شناسایی آن‌ها دشوار است. داشتن یک یا چند مورد از شرایط زیر می‌تواند موجب بروز این نوع تشنجات شود:

استعداد ژنتیکی که از والدین به ارث می‌رسد
استعداد ژنتیکی که حاصل تغییر جدیدی در ژن‌های یک فرد است
تغییر ساختاری در مغز مانند عدم توسعه‌ی مناسب مغز یا جراحت ناشی از آسیب مغزی مانند عفونت‌هایی نظیر مننژیت، سکته یا ضربه.
تغییرات ساختاری ناشی از مشکلات ژنتیکی نظیر توبروز اسکلروزیس یا نوروفیبروماتوز که روی مغز تأثیرگذار هستند
عوامل خطرساز صرع
مقاله‌های مرتبط:
روشی برای کنترل تشنج و حملات صرع ازطریق نورون‌های مغز انسان
یافته کلیدی درباره نقش نیمکره‌های مغز انسان در کنترل حرکت
خودآگاهی نتیجه وجود آنتروپی و حرکت به‌سوی بی‌نظمی در مغز انسان است
تولد زودهنگام یا وزن تولد پایین
بروز صدمه در زمان تولد (مانند فقدان اکسیژن)
تشنج در ماه نخست زندگی
ساختارهای غیرطبیعی مغز در هنگام تولد
خونریزی داخل مغزی
وجود عروق خونی غیرطبیعی در مغز
جراحت جدید مغز یا کمبود اکسیژن در مغز
تومورهای مغزی
ساختار غیرطبیعی مغز در هنگام تولد
عفونت‌های مغزی مانند مننژیت و انسفالیت
سکته‌ی ناشی از انسداد سرخرگ‌ها
فلج مغزی
تشنج‌هایی که در فاصله‌ی کوتاهی پس از جراحت سر اتفاق می‌افتند
سابقه‌ی خانوادگی صرع یا تشنج‌های مرتبط با تب
بیماری آلزایمر
تشنج‌های ناشی از تب طولانی
مصرف مواد مخدر و الکل
آستانه‌ی تشنج
جزء احتمال ژنتیکی ابتلا به تشنج، آستانه‌ی تشنج نامیده می‌شود. این همان سطح فردی مقاومت به تشنج است. هرکدام از ما می‌تواند در شرایط خاصی دچار تشنج شود ولی برای بیشتر افراد مقاومت طبیعی دربرابر تشنج به اندازه‌ی کافی بالاست که از بروز تشنج در آن‌ها پیشگیری کند. آستانه‌ی تشنج ما بخشی از پشت‌صحنه‌ی ژنتیکی ما است که می‌تواند از والد به فرزند منتقل شود. بنابراین احتمال اینکه فردی دچار تشنج شود تا حدودی بستگی به اینکه آیا والد یا والدین او مبتلا به صرع بوده‌اند، دارد. اگر فردی دارای آستانه‌ی تشنج پایینی باشد به مفهوم این است که مقاومت او دربرابر تشنج کمتر است، بنابراین این فرد نسبت‌به افرادی که دارای آستانه‌ی مقاومت تشنج بالایی هستند، بدون دلیلی آشکاری و به‌طور ناگهانی دچار تشنج می‌شود.

عوامل زیر ممکن است خطر بروز تشنج را در افراد مستعد به تشنج افزایش دهد:

استرس
کمبود خواب یا خستگی
مصرف غذای ناکافی
مصرف الکل یا اعتیاد به مواد مخدر
عدم مصرف داروهای ضدصرع تجویز شده
درمان‌های صرع
داروها: داروهای ضدصرع (AEDs) ازطریق کنترل فعالیت الکتریکی مغز که موجب تشنج می‌شود، کار می‌کنند. این داروها صرع را درمان نمی‌کنند و به‌منظور توقف تشنج هنگامی که در حال اتفاق افتادن است، استفاده نمی‌شوند. این داروها بهترین نتیجه را زمانی دارند که به‌طور منظم و تقریبا در زمان های مشابهی از روی مصرف شوند. تشنج در هفتاد درصد از افراد با مصرف این داروها به‌کلی تحت کنترل در می‌آید.

هدف از درمان، توقف تمام تشنج‌ها با مصرف حداقل مقدار و تعداد داروهای ضدصرع و حداقل اثرات جانبی است. معمولا درمان با استفاده از یک داروی ضدصرع و در کمترین مقدار آن آغاز می‌شود و به‌تدریج مقدار آن اضافه می‌شود تا زمانی‌که تشنج‌های بیمار تحت کنترل در بیایند. اگر تشنج‌های فرد توسط این دارو کنترل نشد، معمولا یک داروی ضدصرع دیگر (با اضافه کردن داروی جدید و کنارگذاری تدریجی داروی قدیمی) تجویز می‌شود. اگر تشنج بیمار تنها با استفاده از یک دارو کنترل نشود، ممکن است داروی دیگری نیز اضافه شود و بیمار لازم باشد هر روز دو نوع دارای ضدصرع مصرف کند. اکثر داروی ضدصرع دارای دو نام هستند، یکی نام عمومی و یکی نام تجاری که توسط شرکت سازنده تعیین می‌شود. برخی از داروهای ضدصرع بیش از یک نسخه‌ی عمومی دارند و هر نسخه ممکن است دارای نام مخصوص به خود باشد. برای برخی از ضدصرع‌ها نسخه‌های مختلف دارو ممکن است با هم اختلاف کمی داشته باشند و این می‌تواند روی کنترل تشنج تأثیرگذار باشد. هنگامی که مشخص شد یک داروی ضدصرع می‌تواند تشنج‌های بیمار را تحت کنترل در آورد و مناسب او است، توصیه می‌شود که بیمار همان نسخه از دارو را همیشه مصرف کند
استفاده از روغن شاهدانه برای درمان صرع
شاهدانه از صدها جزء مختلف ساخته شده است. دو مورد از ترکیبات شناخته‌ی شده‌ی آن عبارت‌اند از: CBD (کانابیدیول) و THC (تتراهیدروکانابینول). این ترکیبات به‌طور معمول در رزین گیاه شاه‌دانه یافت می‌شود. THC یک ترکیب روانگردان است که مسئول حس سرخوشی (نشئگی) در افرادی است که این دارو را مصرف می‌کنند. حداکثر حد مجاز THC در یک محصول، ۰/۲ درصد است. CBD یک روان‌گردان نیست و تصور می‌شود که علت بسیاری از مزایای پزشکی شاه‌دانه است. شاهدانه‌ی دارویی تنها باید در مورد کودکانی که دارای شرایط زیر هستند و با تجویز پزشک استفاده شود:

داشتن صرعی که داروهای ضدصرع معمولی روی آن تاثیری ندارند
عدم اثر بخشی رژیم‌های کتوژنیک یا عدم تونایی فرد در مصرف رژیم‌های کتوژنیک
افرادی که کاندیدای جراحی صرع نیستند